Siirt Nostalji

Siirt'te Eskiden Ramazan (Cumhur Kılıççıoğlu´nun Kaleminden)

0000-00-00 - 12:27
Siirt'te Eskiden Ramazan (Cumhur Kılıççıoğlu´nun Kaleminden)

Ramazan’ın ilk gününe uygun düşer diye yılların usta gazetecisi Cumhur Kılıççıoğlu’nun kaleme aldığı yazıyı siz değerli okuyucularımızla paylaşalım istedik.

Sizlere hayırlı ramazanlar dileyerek nostalji yazı ile baş başa bırakıyoruz.

CUMHUR KILIÇÇIOĞLU'NDAN

SİİRT'TE ESKİDEN RAMAZAN

Kadınlar, Ramazan Ayının Ağır İşçileri...

Mahalli Bayramları, özel günleri  ve  çok güzel örf ve adetlerini korumaya çalışılan Siirt’te  terk edilen en büyük özellik  yanık sesli müezzinlerin minarelerde okudukları iftar ezanlarıydı. Müezzinin  minare zirvesindeki  daracık kapısından azar azar başını uzatarak  heyecanla beklenen ezanı duyan küçükler sevinç çığlıkları atarak sofraya koşarlardı.

Ramazan’da Siirt kadınının ağır işçiliği ve bulgur pilavı

Şehrimizde eski Ramazanların güzelliği yanında Siirtli kadınların çektikleri zahmet ve katlandıkları görevlerin ağırlığından ve anlamından da bahsetmek lazımdır.

Ramazan öncesi   günlerce iftar ve sahurda yenecek zahire, tatlı, meyve, üzüm, pestil, ceviz, fıstık fındık gibi  yerli ürünlerin tedarikini de yapmak  kadınların görevleri arasındaydı. Hemen her gün evin erkeğine ayrı bir sipariş verilirdi.

Siirtli kadınlar Ramazan'ın en ağır işçileri sayılırlardı. İftardan  sahura kadar aralıksız devam eden işleri vardı. Gerçi çok eski zamanlarda “men'i israfat” kanunu uyarınca iftar sofraları oldukça sade, sahurlar ise tek düzeydeydi. Rahmetli annem Ramazan'ın 30 gecesi de her sahurda  Bulgur pilavı pişirdiklerini söylerdi. Ben de o günlere yetişmiştim.

Pirinç pilavı lüks sayılırdı

Pirinç pilavı ise lüks sayılır, sadece Ramazan'ın ilk gecesi ile Bayram yemeğinde  yenirdi. Çünkü bulgur pilavının besleyici değerinin  ve tok tutma özelliğinin çok yüksek olduğu çağlar boyu bilinmiştir.

Gaziantep Üniversitesi  öğretim üyelerinden Prof. Dr. Ali Rıza Tekin yapılan bir araştırmada 400 çeşit Bulgur türünün saptandığını söylemişti.

Şair ve edip hemşerimiz Hilmi Yavuz da Bulgurun yapıldığı Buğday'ın Siirt'te “Hınta” olarak söylenen adının sadece Mezopotamya kültüründe olduğunu yazmıştır.

Beş yıldır Hısta kaplıcası yolu üzerindeki Türbe Höyük'te kazılar yapan Ege Üniversitesi'nden Yrd. Doç.Dr. Haluk Sağlamtimur da geçen yılki çalışmalarında bir küp içinde karbonlaşmış 6000 yıllık buğday bulmuştu.

Siirt'te Ramazan  sahurlarının vazgeçilmez gıdası olan bulgur, kimi zaman el şehriyesi, kimi zaman nohutla zenginleştirilmiş ve çorba türlerinde de Kekik, Somak ve Habrımman (çok ekşi Nar) gibi doğal baharatlar kullanılmıştır.

Ramazanlarda Siirt kadınlarının görevi sadece yemek yapmak değildi. Onlar evin temel direği olarak bir orkestra şefi   gibi davranarak evin bütün fertlerini maharetle idare ederlerdi. Psikolojik görevleri de vardı. İftar vakti sigara tiryakisi erkekler buldukları en ufak bahaneyle bağırıp çağırıp, asabiyet gösterisi yapınca onları da rehabilite ederlerdi.

Ağlayan minikleri pışpışlamak, sahurda davul seyrettirmek de kadının göreviydi

Emzikli gelinlerin de rahat bir iftar yapmalarını sağlamak, ağlayan minikleri pışpışlayıp ninni söyleyen kayınvalidelerin şefkati bugün bile her ailede kahramanlık hikâyeleri gibi anlatılır.

Torunlara sahurda Ramazan davulu seyrettirme fedakârlığı da onlara düşer ve ödül olarak cepleri kuru yemiş ve mevsimlik meyvelerle doldurulurdu. Davul çalarken özel maharetler gösteren davulcular da eve alınır ve sahur yemeği yedirilerek çocuklarına uygun hediyeler verirlerdi.

Peygamber efendimiz “Cennet anaların ayağı altındadır” buyurarak kadınlarımızı yüceltmiştir. Ama bugünün sosyal ağırlıklı ve emeğe saygı nedeniyle  onlara maddi “Ramazan tazminatı” ödenmesi gerekir diyebiliriz.

İşte Analarımızın ve kadınlarımızın tevazu içinde sakladıkları bu erdemleri için onları her zamankinden çok sevelim ve Ramazanlardaki yorgunluklarını sevgi ve şefkatle süsleyelim.

Ve de bu vesileyle bize unutulmaz hatıralar yaşanmış güzellikler bırakan tüm Anneanne, Babaanne  ve şefkat meleği kayınvalidelerimizi rahmet dileklerimizi sunarak yâd etmeliyiz. Hayatta olanlara da uzun ömürler ve sevimli torunlar diliyoruz.

Siirt'te iftar geleneğinde tatlı çeşitleri

Yukarıda, şehrimizde Ramazanların çocuk ve kadın cephesinden güzelliklerini anlatmış, geçmişte sahurların vazgeçilmez yemeği bulgur pilavının da özelliklerini sıralayarak, mutfak kültürümüze bir nebzecik değinmiştik.

Şimdi de daha geçmişteki iftarları hatırlatmak istiyorum. Eskiden  iftarlık ikramı yaygındı. Akşama doğru iftarlık satan dükkânlara  yönelerek, dostlar birbirlerine iftarlık ikram ederlerdi. En revaçta olan iftarlık Siirt'te yapılan Badem Şekeri ve yine bir badem ve bal ezmesi olan Lezvine tatlısıydı. Şeyh İslam adlı sucuk Lokum şekeri de çok ünlüydü.

Helvacıların Ramazan nedeniyle yaptıkları özel Susamlı ve Cevizli helvalar da bolca alınır, yol boyu dağıtılır, iftar vakti keşkül ile dilenen fakirlerin yemeğine tatlı çeşidi olarak konulurdu.

Bugün görülen toplu ve çadır iftarların benzerleri sık sık çeşitli vesilelerle evlerde yapılırdı. Evli erkekler kayınpeder ailesini, nişanlılar da kız tarafının yakınlarını mutlaka bir gece iftara davet ederek her iki taraf aile bireyleri kaynaştırılırdı.

Şekkire kılo kılo

İlk kez oruç tutan küçük çocuklar da babaları, kardeş ve amca gibi çok yakınları tarafından omuzlarına “Maşallah” takısıyla omuza alınır ve akşam iftarında başına dökülecek kuru yemiş, peynirli halkalı şeker (şekkire kılo kılo) ve kâğıtlı şekerler alınır, ayrıca oyuncaklarla sevindirilirdi.

Evde de iftara yakın sırta alınıp maniler okunarak gezdirilirdi. İftar vakti salâvatlar getirilerek küçük çocuğun başına serpilenler toplanır ve konu komşuya ikram edilir ve çocuğun ilk iftarı müjdelenirdi.

Ne yazık ki bugün bütün bunlar hemen hemen terk edilmiş ve yok olmuştur. Şimdi bu tatlı ve şekerlerin  yerini maalesef caddelerde adım başı rastlanan çiğköfte satıcıları almıştır.

Bütün bu olumsuzluklara rağmen bizler, eskilerin “tatlı bir tahattur” dedikleri nostalji yaparak geçmişte kalan  kültürümüzün alt yapısı olan bu güzel ve anlamlı geleneklerimizi anlatmaya ve hatırlatmaya devam edeceğiz.

Örneğin bugünün modern helvacıları sayılan pastanelerimiz yapacakları Siirt tatlılarıyla bu iftar kültürümüze katkı yapabilirler.

Sohbetimizin başında yeri gelmişken yazmayı  unuttuğum ve sayıları 20'yi aşan yerel tatlılarımızın hiç olmazsa bir kısmının adını vermek suretiyle  bu yazıyı  çok tatlı bitirmek istiyorum. İşte yerel dildeki isimleriyle tatlılarımız:

Kurabya, Heşvet, İmçerket, Çeluk, Zerde,  Zıllakiye, Şemuniye, Levzine, Aside, Sefire, Pelpehine, Gebole, Rayoşu Meketip, Irk Tari, Hedit (Demir) tatlısı.

Herkese makbul oruçlar ve tatlı iftarlar;  mutlu ve huzurlu bayramlar diliyorum.

Cumhur KILIÇÇIOĞLU / Siirt Mücadele Gazetesi

 

Bu haber 3230 defa okundu.